Historie
Denne sida inneheld jubileumsskriftet «Haukeland Indremisjon 100 år, 1904-2004″, skrive av Knut Mæstad og Magne Mestad
Unneland gamle skule slik han er i dag.
Her vart Haukeland Indremisjon skipa nyårsdag 1904.
Innhald:Tidene skifter, Herren er den same
Organisering av lekmannsarbeidet
Indremisjonsarbeid i Langedalen før skipinga av Haukeland Indremisjon
Haukeland Indremisjon vert skipa
Styret i Haukeland Indremisjon
Medlemstalet
Indremisjonen og bedehuset
Arbeidet
Song og musikk
Andre lag og foreiningar
Indremisjonen og kyrkja
Samarbeid med andre lag i bygda
Økonomien
Sluttord
Vedlegg
Gjeldande lover for Haukeland Indremisjon
Love for Langedalens bedehus Betel av 19. februar 1910
Lover for Haukeland Indremisjon sitt bedehus Betania av 19.01.1967
Tabell 1. Medlemmer av styret i Haukeland Indremisjon 1904-2004
Tabell 2. Formenn i Haukeland Indremisjon 1904-2004
Tabell 3. Talet på møte med talar og talet på styremedlemmer 1905-20
Tabell 3. Talet på medlemmer 1904-2003
Kjelder 46
Tidene skifter, Herren er den same
Av Ottar Hope
Formann i Haukeland Indremisjon
Å kjenna sine røter og si historie er viktig. Framtida vert ofte planlagt og forma utifrå det me har med oss i ”bagasjen”. Ingen av oss er historielause, derfor er det nyttig å kjenna si fortid, vera medviten om kva som tidligare har gått føre seg.
Når ein les 100-års skriftet til Haukeland Indremisjon, ser ein snart at det har vore både medgang og motgang i arbeidet. Men gjennom teksten lyser det fram mange enkeltmenneske som i sin truskap mot visjonen og kallet har stått på sin plass og teke ansvar. Oppgåva har vore det same frå det første. Mykje har skifta, metodane for å nå ut med evangeliet og samværsformene mellom menneska har vore ulike, men målet har alltid vore det same: Ut med evangeliet, Guds ord, Ordet som kan skapa tru, og så å ta vare på det kristne fellesskapet.
Så skal me få gle oss over mangfaldet i arbeidet, at det har utvikla seg, og be om at Ordet vert gjeve til folket i vår bygd på ein truverdig, god og så langt mulig forståeleg måte. Det må alltid vera viktig for oss: Guds sanne ord til bygdefolket vårt. Me vil på vår plass halda fram der våre ”forfedrar” har gått føre. Det handlar om å ta på oss oppgåva med å forkynna Guds ord til våre naboar. Og det er her me må vera trufaste! Om det vert gjennom barnearbeid, ungdomsklubbar, song og musikk eller personleg samtale: Me skal formidla Jesu sanne omsorg for menneska; ei omsorg og hjelp me menneske treng både i livet her og når livet er slutt og døden kjem. Jesus hjelper oss å leva, og han hjelper oss også til å døy.
Vår grunn til frimot kan me lesa i Bibelen
”Kvar finst det eit folk, om aldri så stort, som har ein gud som er folket sitt så nær som Herren vår Gud er oss kvar gong vi kallar på han?”. (5. Mos. 4)
Og vidare:
”Jesus Kristus er i går og i dag den same, ja, til evig tid!” (Hebr.13)
Må jubileumsskriftet og 100-års jubileet vera med å inspirera oss til vidare innsats, for om tidene skifter: Herren er den same! Og oppdraget om å forkynna Ordet er ikkje avslutta sjølv om Indremisjonslaget er 100 år. Folket i bygdene våre treng også i dag å bli kjent med Jesus.
Organisering av lekmannsarbeidet
Dei fyrste misjonsforeiningane
Med Hans Nielsen Hauge (1771-1824) braut vekkingslivet inn over landet. Dei veneflokkane som vaks fram, var åndskraftige og ekspansive. Det frie lekmannsarbeidet utvikla seg utover 1800-talet, og skapte livsrom for eit omfattande arbeid for ytre og indre misjon. Det 19. århundret har vorte kalla århundret for vekkingar og foreiningsskipingar. Det organiserte lekmannsarbeidet starta med Det Norske Misjonsselskap. I 1830-åra vart det skipa nokre misjonsforeiningar for heidningemisjonen. Men alt i 1826 vart landets fyrste misjonsforeining stifta i Stavanger. I 1842 vart dette arbeidet organisert i ein landsomfattande organisasjon, med Stavanger som hovudsæte.
Indremisjonsforeiningane veks fram
Med utgangspunkt i den lammerske vekkinga vart den fyrste indremisjonsforeininga i landet skipa i Skien i 1853. I brodden for denne vekkinga stod den radikale presten Gustav Adolf Lammers (1802-1878). Den fyrste indremisjonsforeininga på Vestlandet, ”Foreningen for den indre Mission i Bergen og Omegn”, vart skipa i 1863. Foreininga hadde i lange tider 10-14 emissærar, og i 1870 hadde foreininga 600 medlemmer. Etter 1870 og nokre tiår framover vart Bergens Indremisjon eit kraftig og dristig åndssenter. Frå det rike vekkingsmiljøet i Bergens Indremisjon drog predikantane ut på bygdene. På fleire av dei stadene som fekk vitjing, tok utsendingane initiativet til å skipa lokale indremisjonsforeiningar. Men ikkje alle desse foreiningane stod tilslutta Bergens Indremisjon.
Mange foreiningar og stader hadde i desse åra eit nært samarbeid med Bergens Indremisjon. Dette var tilfelle i Fana, Hosanger, Manger, Arna, Vaksdal, Dale, Åsane, Os, Sælen, Ask, Strandvik, Samnanger, Hålandsdalen, Fusa, Haukeland, Askøy, Nesttun, Hop og Alvøen.
Indremisjonsarbeid i Langedalen før skipinga av Haukeland Indremisjon
Ved feiringa av 100-årsjubileet for skipinga av Haukeland Indremisjon er det grunn til å spørja om me samstundes feirar 125-årsjubileum for eit organisert indremisjonsarbeid i Langedalen.[1]
Me finn tydelege prov på at det har vorte skipa ei indremisjonsforeining i Langedalen før skipinga av Haukeland Indremisjon i 1904. I eit referat frå eit styremøte i Bergens Indremisjon den 29. november 1879 heiter det såleis m.a.:
Formannen refererte et andragende fra en indremisjonsforening i Langedalen om at emisær Lavik måtte få besøke den og virke en tid, minst 8 dage. Enstemmig bifalt.
Årsmeldinga for Bergens Indremisjon for 1880 fortel at Langedalen var mellom dei stadene Andreas Lavik (1854-1918) hadde gjesta i 1880.
Men dette er ikkje det einaste provet på at det fanst ei indremisjonsforeining i Langedalen før 1880. Det sterkaste vitnemålet i så måte er eit sett med trykte lover som finst i Haukeland Indremisjon sitt arkiv. Dette dokumentet ber tittelen ”Love for Borge og Undelands Forening for den indre Mission”. Me veit ikkje om det i dag eksisterer protokollar eller anna skriftleg materiale frå indremisjonsforeninga for Borge og Unneland. Om det har funnest slike kjelder, er truleg desse kjeldene gått tapt. Me veit heller ikkje heilt sikkert kva tid denne foreininga vart skipa. Men det vert fortalt etter Ola L. Hauge (1868-1967) at han kunne hugsa at det vart teikna medlemar til ei indremisjonsforeining på Borge. Han meinte at det måtte vera i 1879. Ola Hauge var i så fall 11 år gamal den gongen. Dersom dette er rett, kan me i 2004 høgtida 125-årsjubileum for eit organisert indremisjonsarbeid i Langedalen.
Av munnlege kjelder går det elles fram at indremisjonsforeininga for Borge og Unneland vart skipa av dåverande lærar, seinare misjonær Nils Arnetvedt (1846-1935), som på denne tida var lærar i Mjeldalen.[2] At Nils Arnetvedt var aktiv i indremisjonssamanheng på denne tida, viser og protokollen for årsmøtet for Nordhordland Indremisjon i 1879. Her står det at Arnetvedt deltok i ordskiftet om lekpredikantane skulle gjennomgå ein prøve før dei tok til i tenesta.
Nils M. Arnetvedt vart fødd i Vaksdal 9. september 1846. Han tok eksamen ved Stord Lærarskule i 1867 og kom til Mjeldalen i 1877 som lærar ved S. Bergenhus Amtskule. Denne skulen heiter i dag Manger folkehøgskule og ligg på Manger.
Frå 1878-1886 var Arnetvedt formann i Haus Lærarlag.[3] Han var tilsynslærar ved Kronengen skule i Bergen frå 1882-1891. I den tida han var lærar i Bergen, sat han i styret for Bergens Indremisjon, og fungerte både som varaformann og sekretær.[4] Han var og ei tid formann for søndagsskulen i Bergens Indremisjon. Arnetvedt var med og skipa Det norske lutherske Kinamisjonsforbund i 1891, og han vart den fyrste formannen og sekretæren i denne nye organisasjonen. Han vart utsend som misjonær til Kina for Kinamisjonsforbundet i 1893. I 1901 gjekk Arnetvedt ut av Kinamisjonsforbundet pga ordinasjonssaka, og han vart same året send ut som misjonær att til Kina, men denne gongen for Det Norske Misjonsselskap. Han kom heim i 1914 og døydde i Haus 10. september 1935.
Når den nye foreininga i Langedalen fekk namnet Indremisjonsforeininga for Borge og Unneland, heng dette truleg saman med krinsskipnaden for skulen. På denne tida var det i dette området to skulekrinsar, Borge og Unneland. Etter krinsskipnaden av 11. november 1862 høyrde desse gardane til Borge krins: Rødland, Tångeland , Borgo, Haugo, Lono og Haukeland, medan Neset, Skåldal, Minne, Bjørndal, Ramsdal, Audland, Audlandsneset, Nygard, Habalen og Li høyrde til Unneland krins.[5]
Lovene for ”Borge og Undelands Forening for den indre Mission” hadde denne ordlyden:
§1.
Borge og Undelands Forening for den indre Mission har til Formaal at vække og nære et sundt kristelig Liv inden Menigheden og saaledes efter den Naade, Gud giver, støtte det kirkelige Embede i den det paahvilende Virksomhed til Menighedens Opbyggelse paa Apostlernes og Profeternes Grundvold efter vor evangelisk-lutherske Bekjendelse.
§2.
De midler, hvorved Foreningen vil søge dette sit Formaal opnaaet, er at lade Guds saliggjørende Ord forkyndes overensstemmende med vor evang.-lutherske Bekjendelse og bringes den enkelte til Lærdom, Overbevisning, Rettelse og Optugtelse i Retfærdighed ved dertil skikkede Mænd, og at udbrede den hellige Skrift samt andre til Formaalet svarende og prøvede Skrifter.
§3.
Medlem af Foreningen er enhver Mand eller Kvinde, der fører et kristsømmeligt Liv, bekjender sig til den evangelisk-lutherske Kirke samt erklærer at ville virke til Foreningens Formaal og tegner sig for et aarligt Bidrag.
§4.
Foreningen ledes af en Bestyrelse, der bestaar af 7 Mænd, af hvilke vekselvis 3 eller 4 udtræder hvert andet Aar. Hvilke tre, der efter de første to Aar skal udtræde, afgjøres ved Lodtrækning.
§5.
Bestyrelsen, der selv vælger sin Formand og Viceformand, antager tillige en Kasserer. Formanden sammenkalder Bestyrelsen til Møde mindst en Gang i hvert Fjerdingsaar, men forøvrigt saa ofte, han dertil finder Anledning, eller naar mindst to af dens andre Medlemmer fremsætter Begjæring derom.
§6.
En Gang aarlig sammenkalder Bestyrelsen Foreningens Medlemmer til almindeligt Møde og afgiver Beretning om Foreningens Virksomhed i det forløbne Aar samt fremlægger Kassererens Regnskab.
Paa dette Møde foretages Valg efter §4 paa Medlemmer af Bestyrelsen samt 3 Suppleanter for samme.
Stemmeberettigede i Møderne er Foreningens mandlige Medlemmer. Beslutninger afgjøres ved Stemmeflerhed.
§7.
Det paaligger fremdeles Bestyrelsen at lede Foreningens Virksomhed og i enhver Henseende at varetage dens Tarv navnlig ved i hver Kreds at foranstalte opbyggelige Sammenkomster samt Hus- og Sygebesøg, til hvilke den med kristelig Visdom bør benytte de Naadegaver, som maatte staa til dens Tjeneste. Desuden har den at paase, at de Mænd, som den antager i sin Tjeneste, lægger for Dagen et kristelig Sind, aandelig Erfaring og Modenhed, tilhører vor evang.luth. Kirke og er i Besiddelse af de særegne Gaver, som er fornødne til den dem anviste Virksomhed.
§8.
Forandring i disse Love kan kun foretages paa et Aarsmøde – almindeligt Møde – med 2/3 Antal Stemmer.
Forslag til saadanne Forandringar maa være Bestyrelsen ihændekomne inden 2 Maander før Aarsmødet.
I §7 i lovene heiter det at det skulle påliggja styret ”… at varetage dens Tarv navnlig ved i hver Kreds at foranstalte opbyggelige Sammenkomster samt Hus- og Sygebesøg …”. Når det her er nemnt ”i hver Kreds”, må det nettopp vera meint dei to skulekrinsane Borge og Unneland.
Elles går det fram av lovene at det berre kunne veljast menn til styret, og kvinnene hadde ikkje røysterett ved valet. Dette var i samsvar med det synet på røysterett som den gongen galdt. Allmenn røysterett for kvinner vart ikkje innført her i landet før i 1913.
Jamvel om indremisjonsforeininga for Borge og Unneland hadde eit visst samarbeid med Bergens Indremisjon, er det lite truleg at foreininga var formelt knytt til foreininga i Bergen. Ho er i alle høve ikkje nemnd i årsmeldingane for Bergens Indremisjon frå denne tida, slik tilfellet var med mange av dei andre foreiningane i bergensområdet. Av rekneskapane for Bergens Indremisjon for 1879 og utetter i 1880-åra går det heller ikkje fram at det kom noko tilskot frå foreininga i Langedalen. Det einaste me kan finna om Langedalen i desse rekneskapane, er at det i 1879 var kome inn ”Bidrag ved Johannes M. Haukeland kr. 20,00”. Han var ein av stiftarane av Haukeland Indremisjon 25 år seinare. Men om dette var ei personleg gåve eller eit tilskot frå foreininga i Langedalen, er vanskeleg å fastslå.
Me veit heller ikkje om ”Borge og Undelands Forening for den indre Mission” berre var eit kortvarig bluss, eller om ho vart avløyst av Haukeland Indremisjon i 1904. Det er ting som tyder på at det siste er tilfelle. I alle høve er Haukeland Indremisjon nemnd mellom dei foreiningane som var representerte på skipingsmøtet for Det vestlandske Indremisjonsforbund i Misjonshuset i Bergen i 1898. [6]
Fotnotar
[1] Nemninga Langedalen vart frå gamalt av brukt om dalen som går frå Indre Arna sørover mot Heldalen. Her var både Unneland og gardane frå Hauge til Rolland inkluderte. Me hadde såleis i si tid både Langedalen folkeakademi og Langedalen husmorlag, og ingen av desse laga var mynta berre på dei som budde i den dalen som i 1977 fekk namnet Langedalen. Tilbake[2] Haussoga, Skule og oppseding, 1951, s. 224 Tilbake
[3] Haussoga, Skule og oppseding, 1951, s. 252 Tilbake
[4] Bergens Indremisjon 50 år, 1913, s. 60 Tilbake
[5] Skulen i Arna, 2003, s. 21 og 22. Tilbake
[6] DVI gjennom 50 år, Bergen 1948, s. 11 Tilbake
Haukeland Indremisjon vert skipa
I tida før Haukeland Indremisjonsforeining vart skipa, hadde det vore mykje møteverksemd, med vekking og nytt kristeleg liv. Mellom andre hadde Sjur Bjørsvik mange møte. Sjur Bjørsvik reiste på denne tida for ”Nordhordland fellesforeining av Indremisjonen” , der han tok til som forkynnar i 1894. At ein arbeidar frå Nordhordland Indremisjon gjesta bygda, viser tydeleg at det var eit levande indremisjonsarbeid i dette området då Haukeland Indremisjon vart skipa nyårsdag i 1904.
Den eldste styreprotokollen for Haukeland Indremisjon omfatar perioden 1904 til 1921. Protokollen, som er ført av formannen, Johannes Haukeland, inneheld for det meste årsmeldingar for perioden 1904 til 1920. Her er teke inn rekneskapen for det året som er gått, oversyn over talet på møte og utfallet av val til styret. I denne protokollen er og ført inn referat frå fleire komitémøte som vart haldne i samband med reisinga av det fyrste bedehuset.
Av spesiell interesse er referatet frå skipingsmøtet, som er utførleg attgjeve i årsmeldinga for 1904 Nedanfor gjev me att referatet frå skipingsmøtet, slik det er nedfelt i protokollen.
«Nytaarsdag 1904 stiftedes Haukeland Indremisionsforening i Undelands skolehus og intægnedes 38 Medlemmer. Inden de 15 Mandlige Medlemmer som var indtægnet valgtes som Bestyrelse:
Rasmus Bjørndal med 17 stemmer
Nils S. Undeland med 16 stemmer
Johannes M. Haukeland med 20 stemmer
John L. Lohne med 12 stemmer
og Lars N. Undeland med 11 stemmer
Dernæst havde
Mons A. Lohne – 8 stemmer
Nils L. Minde – 7 stemmer
og Mons N. Fagerhaug – 5 stemmer
der betragtes som Supleanter
til Formand valgtes mot 1 stemme Johannes M. Haukeland.
Fungsjonstid for Bestyrelsen er 2 Aar.
Nytaarsdag 1904 stiftedes Haukelands Indremisions Forening i Langedalen.
Følgende Medlemmer inntægnedes:
Lars N. Undeland
Nils J. Bjørndal
Anders J. Langenæs
Nils L. Minde
John L. Lohne
J. B. Flække
Mons A. Lohne
Nils S. Undeland
Mons J. Undelandsnæsset
Rasmus Bjørndal
Torgjer M. Minde
Theodor H. Bjørndal
Mons N. Fagerhaug
Anders S. Bjørndal
Johannes M. Haukeland
Mons M. Hauge
Sjur L. Undeland
Ole J. Espeland
Anna I. Hauge
Mathilde I. Hauge
Karen Lohne
Elisabeth A. Undeland
Oline Minde
Elisabet S. Bjørndal
Kari Minde
Ingeborg N. Undeland
Sygni Bjørndal
Kari Bjørndal
Anna Fagerhaug
Martha Næsvik
Elisabet N. Langenæset
Karine Lohne
Nikolina Bjørndal
Elisabeth N. Minde
Elen B. Næsvik
Kristine T. Minde
Henrikka Bjørndal
Berntina Bjørndal
Karolina E. Næsvik
Gurina Undeland
Sofia Undeland
Martha N. Haukeland
Karina S. Næsset
Me legg merke til at menn og kvinner er førde kvar for seg. Framleis vart det vald berre mannlege medlemmer til styret, og etter røystetala å døma, var det berre menn som deltok i valet.
Namna på medlemmene viser at dei fleste kjem frå fjellgardane, Unneland og Neset. Gardane Haukeland, Lone og Hauge er representerte, men me finn ingen med etternamn frå Borge og vidare nordover dalen. Likevel heiter det i årsmeldinga at foreininga vart stifta i Langedalen. Langedalen vart altså på denne tida rekna for å vera noko langt meir enn den dalen som i 1977 fekk namnet Langedalen.
Me har ikkje greidd å finna dei lovene som foreininga styrde etter frå skipinga i 1904. Dei eldste lovene for Haukeland Indremisjon me i dag kjenner til, vart vedtekne på årsmøtet 13.03.1921. Lovene frå 1921 er i samsvar med Nordhordlands fellesforeining sine lover for lokalforeiningar. Desse lovene stod ved lag til 1964, då dei vart brigda og omskrivne til nynorsk. I 1997 vart det vedteke eit nytt brigde i lovene. Ved eit tillegg til pkt. 4 vart det lovfest at det skulle veljast ei valnemnd som skulle koma med framlegg på kandidatar ved alle dei vala årsmøtet skulle gjera. Gjeldande lover er å finna bak i jubileumsskriftet.
Lovene frå 1921 har denne ordlyden:
§1
Haukelands indremisjonsforening tilhører Nordhordlands fellesforening og har til formaal paa Guds ords og den evangelisk-lutherske bekjendelses grund at vække og nære kristelig liv.
§2
Dette formaal søkes opnaad ved forkyndelse av Guds ord, ved hus- og sykebesøk, ved broderlig samvær med bøn og samtale og lignende.
§3
Medlem av foreningen er enhver som melder sig ind i den – fører en kristsømmelig vandel og støtter virksomheden med bidrag. Gir noget medlem vitterlig forargelse i liv eller lære, kan bestyrelsen efter først at ha talt med vedkommende, stryke dette medlems navn av protokollen.
§4
Foreningens styre bestaar av 5 medlemmer. Disse, tillikemed 3 varamænd velges av og blant foreningens medlemer paa aarsmøtet. Av styret uttrær hvert aar 2 eller 3 medlemmer, første gang 2 ved loddtrekning. De uttrædende kan gjennvelges.
§5
Styret vælger hvert aar formand, næstformand og kasserer. Det har at lede foreningens virrksomhet, og vareta dens tarv paa bedste maate. Det fremlægger paa aarsmøtet beretning om foreningens virksomhet og avlægger revideret regnskap for midlernes forvaltning.
For at styret kan være beslutningsdygtig maa over halvdelen av dets medlemmer være til-stede.
§6
Forandringar i disse regler kann vedtages paa aarsmøtet med 2/3 flertal. Forslag om forandring maa være sendt styret mindst 2 maaneder før aarsmøtet og være bekjendtgjort for medlemmerne minst 1 maaned før aarsmøtet.
Forandring maa dog ikkje komme i strid med paragraferne 1 og 2.
Foreininga fekk namnet Haukeland Indremisjonsforeining. Når namnet Haukeland vart vald, heng dette truleg saman med krinsskipnaden for skulen. Etter dei nye krinsgrensene frå 1. oktober 1890 høyrde dei aller fleste gardane i vårt område til Haukeland krins. Haukeland var på denne tida ikkje så lite av eit kommunikasjonssentrum med eigen stasjon på Bergensbana. På staden var og bygt nytt skulehus, som vart teke i bruk i 1893.
Desse gardane høyrde til Haukeland krins: Ramsdal, Habalen, Neset, Audland, Audlandsneset, Li, Nygard, Haukeland, Lono, Haugo, Borgo, Tångeland. Rødland var flytt over til Ådna krins. Garden Espeland høyrde som tidlegare til Ådna krins. Minne, Bjørndal og Skåldal utgjorde ein eigen krins, Fjellgardane krins.
Styret i Haukeland Indremisjon
I jubileumsåret er styret samansett slik:
- Ottar Hope – formann
- Jarle Sørås – nestformann
- Randi Hope Aga – kasserar for Betania
- Liv Kleven Hauge – kasserar for Indremisjonen
- Ingebjørg Ragnhildstveit – skrivar
Styret har heile tida vore prega av stor stabilitet. Den fyrste formannen, Johannes Haukeland, hadde denne oppgåva fram til 1923, i alt 19 år. Då var han 75 år gamal. I heile hans formannstid førde han sjølv møtebok og styrde kassen. Og det var han som fylgde talaren rundt om til dei mange møteplassane.
Styret i jubileumsåret, frå venstre: Ottar Hope (formann), Ingebjørg Ragnhildstveit, Randi Hope Aga, Liv Kleven Hauge, Margun Mæstad (1. varamann), Jarle Sørås.
Samarbeidet i styret har vore godt. Ikkje mange gonger har det vore nødvendig med avrøysting i styret. Dei gongene meiningane var delte i ei sak, vart saka teken opp att i eit seinare møte. Hausten 1943 fekk indremisjonen førespurnad om å skipa til nyårsmøtet. Det var under krigen, og vanskane tyktes så store at styret ikkje såg seg i stand til å ta imot møtet. Vedtaket vart gjort med 3 mot 2 røyster. ”Mindretalet uttalte si tru for at det ville laga seg med dei tingi og talde til å innby møtet då det kunde ha stor verdi for arbeidet millom oss” Dette er ein av dei få gongene ein dissens i styret har kome klårt til uttrykk gjennom ei avrøysting.
Felles bøn har vore ei viktig side ved styrearbeidet. Derfor har styremøta, med få unntak, vorte innleia med felles bønestund på kne. Mangeårig formann i indremisjonen, Ola Mestad, sa det ein gong slik: ”Indremisjonen må styrast på kne.”
Styret har frå gamalt av valt formann innan sin midte. I 1955 gjorde formannen framlegg for styret om ei lovendring, slik at formannen her etter skulle veljast av årsmøtet. Tanken med lovendringa var å få same ordninga som Nordhordland Indremisjon, men årsmøtet gjekk ikkje med på å innføra nokor ny ordning. Saka vart drøfta på fleire årsmøte, men fyrst på årsmøtet 23. januar 1964 vart det endeleg vedteke at formannen skulle veljast av årsmøtet. Nyordninga vart fyrste gongen praktisert då Knut Mæstad vart vald til formann i 1964. Seinare har regelen vore at formannen vart vald på årsmøtet.
På årsmøtet i 1965 kom det opp eit framlegg om å få lovfest at styremedlemer ikkje kunne attveljast etter at dei hadde sete i styret eit visst antall år. Men styret kom året etter tilbake til årsmøtet med framlegg om ikkje å avgrensa funksjonstida for styremedlemmene. Dette vart vedteke med solid fleirtal, 24 mot 7 røyster.
I 1995 kom styret med ynske om at det skulle veljast ei valnemnd som kunne frita styret frå arbeidet med å finna kandidatar ved styrevalet. Ei slik valnemnd vart fyrste gongen vald av årsmøtet 19.01.1995. Årsmøtet i 1996 vedtok instruks for valnemnda, og 30.01.1997 vedtok årsmøtet samrøystes eit tillegg til pkt. 4 i lovene, med føresegner om at valnemnda skal koma med framlegg på kandidatar ved alle dei vala årsmøtet skal gjera.
Til Innhald
Medlemstalet
Talet på medlemmer var ved skipinga om lag 40. Frå 1904 til 1920 har me ikkje oppgåve over talet på medlemmer. Frå 1921 har talet variert frå 21 (1941) til godt over 100. Det har vore ein jamn auke i talet på medlemmer frå 1947 og utover. Frå 1975 har talet på medlemmer i ungdomsforeininga vorte talde med. Høgste talet på registrerte medlemmer var i 1982 med 126 medlemmer, av desse 48 i ungdomsforeininga. I 2003 har Haukeland Indremisjon 79 medlemmer.
Det er interessant å sjå korleis medlemmene i indremisjonen har vorte rekrutterte. I den fyrste tida var det folk frå bygda som melde seg inn i indremisjonen. Ved forkynninga av Guds ord vart dei vakte, fann fram til liv i Gud, og kom inn i flokken av truande.
Gjennom fleire tiår var Janusfabrikken på Espeland ein stor og sikker arbeidsplass. Mange ungdomar, særleg unge jenter, kom hit og fekk seg arbeid. Fleire av dei som kom, var kristne. Predikantar som reiste rundt i bygdene, oppmoda kristne ungdomane til å reisa til Espeland, fordi det her var eit aktivt kristent arbeid. Betania vart for desse ungdomane ein åndelege heim, og dei tok del i arbeidet der. Nokre av dei gifta seg med personar frå bygda og busette seg i vårt område.
Fram til omkring 1960 var det frå tid til anna åndelege vekkingstider. Nye vart lagde til flokken, og dei slutta seg til indremisjonen, og somme av dei tok og på seg leiaroppgåver. I 50-årsmeldinga heiter det såleis: ”Men oppattnyingstidene er det som hev tilført nytt mannskap og ny kraft til arbeidet og oppgåvene.”
Etter 1960 har det vorte mindre med vekkingar, men medlemstalet har likevel auka. Dette heng for ein del saman med det gode barne- og ungdomsarbeidet som har vorte drive i Betania. Det er særleg grunn til å trekkja fram Yngreslaget / Y-ungdom. Desse laga har arbeidt trufast i over 60 år. Ein stor flokk har nettopp gjennom dette arbeidet vorte bevarte i samfunnet med Jesus Kristus. Mange kan fortelja at den hjelpa dei fekk gjennom dette lagsarbeidet, hadde mykje å seia i vanskelege brytningsår.
Til Innhald
Sentrale personar i arbeidet
Johannes Haukeland (1848 – 1933) var formann frå 1904 til 1923. Han var fødd i Hamre på Osterøy og hadde flytt til Haukeland, der han dreiv gard vest for jernbanestasjonen. Han var svært interessert i indremisjonsarbeidet og var vel den som hadde hovudansvaret for indremisjonsarbeidet kring skipinga og dei første 20 åra.
Mons M. Hauge (1874 – 1935) og kona Anna, f. Endal (27.05.1871-31.01.1956). Begge vart teikna som medlemmer på skipingsmøtet i 1904. Heimen deira vart eit viktig samlingspunkt i dei vanskelege åra etter kløyvinga av flokken i 1910. Dei hadde i lang tid ansvaret for søndagsskulen, som starta opp arbeidet i 1906. Dei gjorde eit signerikt arbeid med sin gjestfridom for predikantar, styremøte og andre møte.
Ola Mestad (1898 – 1961) vaks opp i bygda og fann i ungdomen fram til liv i Gud. Berre 22 år gamal vart han vald inn i indremisjonsstyret, og 3 år seinare, i 1923, vart han formann, og han fungerte som formann i til saman 25 1/2 år, styremedlem i 33 år. Indremisjonen og bedehuset vart hans åndelege heim, og der var han trufast så lenge han levde. Det hindra ikkje at han og såg kyrkja sitt arbeid viktig. Også der gjorde han i mange år teneste i soknerådet, og som ”medhjelpar” i kyrkja. Han var og sterkt interessert i politiske / samfunnsmessige spørsmål og sat m.a. som medlem av heradsstyre og formannskap.
Marta Hope (1904 – 1988) var leiar for musikklaget i om lag 20 år. Dessutan var ho styremedlem i ungdomsforeininga og indremisjonen i ei årrekkje. Ho hadde ei spesiell gåve til å ta seg av unge kristne og nye som kom til bygda. Ho heldt seg strengt til ein pietistisk livsførsel og hevda eit lågkyrkjeleg syn på alt kristent arbeid.
Indremisjonen og bedehuset
Plan om bedehus vert lansert
Bedehuset har ein sentral plass i alt indremisjonsarbeid i vårt land. Dette er og tilfelle når det gjeld Haukeland Indremisjon. Tanken om å byggja bedehus vart fyrste gongen drøfta på eit møte i Haukeland skulehus 16. oktober 1909. Det vart sett ned ein komité på 7 medlemmer: Rasmus Bjørndal, Nils S. Unneland, Ragnhild Ramsdal, Mons Lohne, Henrik Lohne, Ole Tungeland og Johannes Haukeland. Komiteen fekk i oppgåve å ”… skulde forberede sagen med hensyn til Grundspørsmaalet og Stedet m.m.”. I referatet frå møtet heiter det vidare: ”Huset tænkes opført af frvillige gaver og skal benyttes kun til Religøst brug. Huset skal altid være Haukelands Indremisions Eiendom og bestyres af dennes Bestyrelse.”
Bedehuskomiteen kalla inn til allmøte 31. oktober same året. Møtet skulle ta stilling til kvar huset skulle stå. Det hadde kome tilbod om fri grunn i nærleiken av Haukeland stasjon og i Rishaugen på Mons Lohne sin eigedom. Bygdefolket viste stort engasjement for saka. I fylgje referatet møtte ”… en stor masse folk av Bygden”. Ikkje alle deltakarane på møtet hadde same oppfatning av kva ein ville og skulle med eit bedehus, og i samtalen kom det fram ”… flere latterlige forestillinger”. Det vart mellom anna reist spørsmål om ikkje huset og skulle kunna nyttast til andre slags møte. Svaret var nei. Då reiste fleire seg og gjekk heim. Ved skriftleg avrøystinga røysta 79 for at huset skulle stå på Lone, medan 3 røysta for at huset skulle stå på Haukeland. I gleda over at ei viktig avgjerd var teken, gjekk komiteen saman med ein stor del av møtelyden frå Haukeland til Rishaugen på Lone, der grunnen vart utpeika og teke nærare i augnesyn.
Grunnarbeidet starta hausten 1909, utført på dugnad, og dei sette i gong innsamling av frivillige gåver. I 1909 fekk dei såleis inn kr. 260 til bedehuset. Ved ei tilsvarande innsamling i 1910 kom det inn kr. 595.
Strid og kløyving
Under byggjearbeidet våren 1910 kom det opp ein strid om kven som skulle eiga det nye bedehuset. Våren 1907 hadde Henrik Lone kome heim frå Amerika. Der hadde han vorte omvend, og han hadde late seg døypa. Han tok straks til å halda møte, og i 1908 stod han oppførd med 63 møte i tillegg til 50 møte som indremisjonsforeininga skipa til. Ein del av medlemmene av indremisjonen, m.a. Mons Lohne, gjekk over til pinserørsla og let seg døypa. Den 19. februar 1910 vart det kalla inn til eit møte på Haukeland, der dei skulle ta stilling til eit framlegg til lover for bedehuset som var utarbeidde av Henrik Lone. Desse lovene for bedehuset vart vedtekne slik dei låg føre, og er å finna i vedlegget bak i jubileumsskriftet.
I skøytet på den eigedomen Betel var bygd på, utferda 13. april 1910, heiter det at tomten er gjeven til ”… de i Langedalen troende kristne mænd og kvinder, som slutter sig til og vedtager de av Henrik Lone for bedehuset utferdigede love”. Dette er i samsvar med §1 i lovene for Betel. Men det er direkte i strid med den intensjonen indremisjonsfolket hadde då planane om eit bedehus fyrst vart lanserte, nemleg at huset alltid skulle vera Haukeland Indremisjon sin eigendom og styrast av indremisjonsstyret.
Styreprotokollen for indremisjonen for denne perioden omtalar ikkje dei lovene for Betel som den gruppa som gjekk over til pinserørsla hadde fått vedteke 19. februar 1910. Men den 13. mars 1910 vart indremisjonsstyret kalla saman til møte for å ta stilling til ”… om det var tilraadeligt at benytte Bedehuset af Indremisionen under de nuværende forhold. Efter en længere samtale enedes Bestyrelsen om at ikke benytte Bedehuset til møtested ialfal for det første”.
Bedehuset Betel vart innvigd Skjærtorsdag 1910. Men slik stoda no eingong var då Betel stod ferdig, trekte indremisjonen seg tilbake. Tilhengjarane av pinserørsla overtok Betel, og huset har til i dag vorte nytta som bedehus for Den frie evangeliske forsamling.
I motvinds bør
Den vendinga bedehussaka hadde teke, kjendest tungt for medlemmene av indremisjonen. Dei hadde sett fram til å halda møta sine i eige hus, men no stod dei att utan noko bedehus å samlast i. Den tida som fylgde, vart ei svært vanskeleg tid for indremisjonen. I årsmeldinga for 1912 kjem dette klårt til uttrykk. Ved valet kom det framlegg om at dei same som gjekk ut skulle attveljast og ”… så lidet som mulig forandres i denne for Indremitionen saa kritiske tider.” 50-årsmeldinga omtalar denne tida slik: ”Dei som før hadde vore så frimodige, arbeidde tungt, men likevel trufast om dei måtte arbeida i stilla utan medvinds bør.”
Indremisjonsfolket samlast som før til møte rundt om i heimane og i skulehusa, fyrst og fremst i skulehuset på Steinsvollen, Hauge skulehus, men dei gjorde og bruk av skulehuset på Haukeland. Men mykje av frimotet i arbeidet vart borte. Det førde til at aktiviteten vart sett i låggir. Medan talet på møte viste ein topp i åra 1908-1909, gjekk talet i åra etter 1910 nedover, og i 1920 vart det registrert berre 28 møte. Det vart og vanskeleg å rekruttera nye medlemmer til styret. I årsmeldinga for 1914 vart det meldt at ein av styremedlemmene, Lars N. Unneland d.y. var flytta til Amerika, og ein anna, Mons N. Fagerhaug, var død. Årsmøtet vedtok at ”… de 3 gjenlevende skulde fremdeles bli staaende inntil videre, …” Dei tre var Lars N. Unneland d.æ., P.J. Haldorsen og Johannes Haukeland. Desse tre vart ståande i styret til 1920. Bak i boka er det ein tabell som viser talet på møte og talet på styremedlemmer i denne tida. (Tabell 3).
Lån av Betel
I tida mellom 1920 og 1930 fekk indremisjonen og kinamisjonen halda ein del av møta sine i Betel, men berre etter særskild søknad i kvart einskilt tilfelle. To dagar etter at Langedalens kinamisjonsforening vart skipa, vende styret seg til styret for Betel med dette skrivet: «Langedalens kinamissionsforeining søkjer hermed husbestyrelsen for Betel um aa faa halda sine møter i bedehuset i aaret 1918. Svar ynskjast snarast.» Brevet var underteikna av formannen, A. Karlsen. Tre dagar seinare, kom dette svaret, underteikna av Mons Lohne:
«Andragende fra «Misjonsforeningen» om at faa afholde sine møter i «Betel» er framlagt for bestyrelsen for bedehuset «Betel», men samtlige i bestyrelsen ser os nødt til at give et avvisende svar, da vi vet at der inden bestyrelsen for «Misjonsforeningen» er dem som fremholder slige læresetninger, som strider mot Guds ord og den apostoliske lære.»
Leiarane i Betel må her ha tenkt på synet på dåpen. Dei meinte nok at dei som hevda eit luthersk dåpssyn, lærde i strid med Guds ord og den apostoliske læra.
Men styret for misjonsforeininga gav seg ikkje. Året etter sende dei ny søknad, men denne gongen galdt det berre eitt samvære, då dei ville høgtida eittårsdagen for skipinga av foreininga. Nokre dagar seinare kom det svar frå formannen, Mons Lohne, dagsett 10. mars 1919: «Efterdi det er for Hedningemisionens sak, skal laan af «Betel» indrømmes for denne gang.»
Betel vart og stilt til disposisjon for indremisjonen. Fleire av møtevekene i 1920-åra vart haldne i Betel. Indremisjonen måtte svara ei fastsett leige, og dei måtte sjølve syta for reinhald og halda brensel.
Men det står likevel ein særleg glans om skulehuset på Steinsvollen, som vart den faste møtestaden både for indremisjonen og den nyskipa misjonsforeininga på Langedalen. Dette går tydeleg fram av 50-årsmeldinga for Kinamisjonsforeininga, der det heiter:
Då var det at det vesle skulehuset på Hauge fekk gjera endå ein misjon. Det var ikkje stort. Ei lita stove med små skulepultar å sitja på, gong og kammers. Men når «Kinamisjonen» si soge skal skrivast må heller ikkje denne fordringslause samlingsstaden gløymast. Den står i minne for mange som eit verkeleg Tabor i harde brytingstider. Og uteljande er nok dei stunder då bønesalmen: «Ånd fra himlen» har stege mot taket der, utan musikkfylgje, men inderleg og meint.
Tanken om eige bedehus vert halden levande
Jamvel om tidene ikkje var dei beste, vart tanken om ein gong å få samlast i eige bedehus, halden levande På eit sammøte mellom indremisjonsstyret og kinamisjonsstyret 2. april 1921 drøfta dei m.a. bedehusspørsmålet. Dei såg det alle som ein naudsynleg ting å få eit eige hus, men dei ville fyrst prøva å få eit oppgjer om det bedehuset som alt var reist.
Etter dette styremøtet hadde representantar for indremisjonen fleire samtalar med representantar for forsamlinga i Betel. Men freistnadene på å få ei avklaring førde ikkje fram. Den 10. september 1921 gjorde styret for indremisjonen vedtak om å byggja nytt bedehus, som skulle eigast og styrast av indremisjonen. Fyrste steget var teke. Men det skulle gå mange år før tanken om eit nytt bedehus vart røyndom. Årsmøtet 2. april 1922, slutta seg til styret si avgjerd og gjorde samrøystes vedtak om at det skulle byggjast nytt bedehus.
Lover for Betania
Lovene for det nye bedehuset vart vedtekne på medlemsmøtet 8. august 1922. Desse loven har fylgjande ordlyd:
§1
Haukelands indremisjonsforenings bedehus eies av Haukeland indremisjonsforening og virksomheten i huset skal være i overensstemmelse med Guds ord og den evangelisk lutherske bekjendelse.
§2
Haukelands indremisjonsforening har til enhver tid den første rett til husets bruk. Naar det ikke kommer i veien for foreningens arbeide, skal huset kunne benyttes til et hvert gjøremål i Guds rike som staar i overensstemmelse med §1.
§3
Naar det ikke komer i veien for husets bruk efter §2, kann huset ogsaa benyttes til møter for almennyttige gjøremaal. Dog maa det stadig paasees at disse møter ikke kommer i strid med Guds ord og sand kristelig moral.
§4
Styret for Haukelands indremisjonsforening skal ogsaa være styre for bedehuset, og er saaledes til enhver tid ansvarlig for husets bruk efter disse regler. Fremdeles har det at vareta husets økonomi, renhold og forsvarlige vedlikehold.
Styret kan overdrage det daglige tilsyn med huset til ett eller to av sine medlemmer. Men alle vigtigere saker maa avgjøres i samlet styre.
Styret fremlægger paa foreningens aarsmøte revidert regnskap for huset.
§5
Skulde Haukelands indremisjonsforening gaa ind, da skal styret for Nordhordlands fellesforening vælge en komite på 3 medlemmer som har at fungere som husets styre efter disse regler.
§6
Opprettes der igjen indremisjonsforening paa stedet og denne er i overensstemmelse med den gamle indremisjon, da skal huset overdrages den nye forening til eiendom og bruk efter disse regler.
§7
Forandring i disse regler kann foretages paa foreningens aarsmøte med 2/3 flertal av de møtende medlemmer. Forslag herom maa våre tilstillet styret mindst 3 måneder forut. Forandingerne maa dog ikke komme i strid med den aand og tanke som har faat sit uttryk i paragraferne 1, 2 og 5.
I desse lovene er det slått fast at Haukeland Indremisjon skal stå som eigar av huset. Indremisjonen ville denne gongen sikra seg mot at nokon kunne så tvil om kven som var dei rettkomne eigarane. Det er og verdt å merka seg at §3 i lovene opna for at huset og kunne nyttast til møte for allmennyttige føremål. I ei tid då det var skort på forsamlingshus, var indremisjonsleiarane vakne for at bedehuset ikkje berre skulle tena ein åndeleg funksjon, men og vera disponibelt for samfunnsbyggjande føremål, så sant desse ikkje stridde mot Guds ord og sann kristeleg moral.
Dei lovene som vart vedtekne i 1922, stod ved lag heilt fram til 1967. Då vart lovene reviderte. Det vart gjort ei einaste endringa. I §4 vart det lovfest at det skulle skipast eit hustilsyn, som skulle vera samansett slik: Ein medlem av styret for Haukeland Indremisjon og to medlemmer valde på årsmøtet. I tillegg vart lovene omskrivne til nynorsk. Desse lovene gjeld framleis.
Plasseringa av nytt bedehus
Det fyrste spørsmålet indremisjonen måtte ta stilling til etter at dei hadde vedteke å reisa nytt bedehus, var plasseringa av det nye huset. Dette var inga opplagt sak. Under drøftingane på årsmøtet 2. april 1922 var det somme som talde for at huset burde liggja på Haukeland (ved stasjonen). Men møtet vedtok med 23 mot 2 røyster at huset skulle byggjast på Mons Hauge sin eigedom på Hauge. I 1924 var det planar i gang for å få laga ishuset på Haukeland om til forsamlingshus. Spørsmålet melde seg om indremisjonen ville gå inn i eit samarbeid om dette prosjektet. Men styret gjorde samrøystes vedtak om at eit slikt samarbeid på Haukeland ikkje kunne koma på tale. Dei ville halda fram arbeidet med å få bygd bedehuset på Hauge. I 1927 fekk styret greie på at Alfred Indre Arne stod i brodden for planar om å få bygt eit bedehus på Espeland. Ein representant for styret tok kontakt med Alfred Indre Arne, men samtalen gav ikkje nokor avklaring.
Det var ikkje så underleg at det fanst dei som sysla med tanken om å byggja bedehus på Espeland. Fabrikkstaden Espeland var i utvikling, og dei måtte venta at det ville busetja seg mange folk her. Men styret ville satsa sterkt på å få eitt bedehus for heile bygda. Dei hadde ikkje råd til å risikera ei ny kløyving av flokken, og slett ikkje i eit spørsmål som galdt val av bedehustomt. Det kunne føra til at heile arbeidet måtte leggjast ned. Styret gjekk inn for eit kompromiss. I staden for å byggja på Hauge, talde dei til å byggja bedehuset på Lone. Ved avrøysting på medlemsmøtet like før jul 1927 vart framlegget frå styret vedteke med 15 mot 3 røyster. 3 røysta for å halda fram på Hauge. Styret vart i denne saka stilt overfor mange problem, og det er forståeleg at dei heldt på å missa motet. Det heiter såleis i årsmeldinga for 1927: ”Mange gonger har det sett flokut ut for oss med dette arbeidet, og stundom har tvilen kome: Skal tru det er slik at Gud ikkje vil at dette arbeidet skal luknast?”
Så skulle det visa seg at det var uråd å få kjøpt grunn til bedehus på Lone. Styret vende seg då til Andreas Haukeland (1868-1962) og fekk tilsagn om kjøp av ein tomt på 450 m2 for kr. 675.- Medlemsmøtet 20.01.29 vedtok å reisa nytt bedehus på denne tomten, som fekk namnet ”Utsyn”.
Nytt bedehus vert bygd
Arbeidet på grunnen tok til 26. nov. 1929, og dei valde byggjenemnd, der desse var med: Johs. O. Borge, Ola Mestad og Anders Karlsen.
Av byggjekostnadene på bortimot kr. 10.000 tok dei opp eit lån på kr. 5.000. Resten var innsamla midlar. Mykje av arbeidet var gjort på dugnad. Huset var oppført med ein møtesal og bislag for gang oppe. Kjøkken vart innreitt i kjellaren. Fyrst nokre år seinare vart matsalen i kjellaren gjort ferdig. Men innlagt vatn fekk dei ikkje før det vart grave brønn i 1952. I 1963 vart Betania knytt til det kommunale vassverket.
Betania vert vigsla og teke i bruk
Før vigslinga hadde dei drøfta kva namn det nye bedehuset skulle få (medlemsmøtet 7. september 1930). Det kom framlegg om Samlingsheimen og Fredheim, men og om bibelske namn: Nain, Salem, Elim, Betania og Bethesda. Dei tok ikkje endeleg stilling til desse framlegga på dette møtet. Søndagen etter vart det vedteke mot 4 røyster at huset skulle få eit bibelsk namn. Det vart så utdelt røystesetlar, og utfallet viste at namnet Betania hadde fått 13 røyster og Nain ei røyst. Det nye bedehuset vart såleis heitande Betania.
Betania vart vigsla og teke i bruk 28. september 1930. I årsmeldinga for 1930 er det teke inn eit stutt referat frå vigslingsdagen: ”… Ein varm solskinsdag og mange folk, so huset var stuvande fullt. Skulestyrar Nils Lavik heldt festtalen og vigde huset. Elles hadde me song av Brødrekoret og tale av M.A. Hauge, lærar Nilsen m. fl. Dagen var god. Til bedehuset kom det inn ca. 400 kroner.”
Gleda var stor over at dei no endeleg hadde fått sitt eige hus å samlast i. I 50-årsmeldinga heiter det: ”Omkring denne tida hadde me ei god og velsigna tid, og opplevingane fyrste året i bedehuset kjendest som meir enn løn for alt strevet me hadde hatt med reisinga av huset.”
Krigsåra – utleige til ymse formål
Under krigen var bedehuset fleire gonger okkupert av tyskarane. For denne ufrivillige ”utleiga” fekk indremisjonen litt betaling. Men huset for ille, og arbeidet vart hindra. Då venneflokken laut lata frå seg huset til tyskarane, skjøna dei fullt ut kor verdfullt det var å ha sitt eige hus som dei kunne samlast til møte i.
Fleire gonger har indremisjonen fått ekstra inntekter ved å leiga ut bedehuset. Kjellaren har såleis to gonger vorte utleigd til skulen. Dette skjedde i 1943-45 og i 1954 – 1957. Frå hausten 1976 vart kjellaren i nokre år leigd ut til ein korttidsbarnehage, som vart driven av Langedalens husmorlag. Indremisjonen hadde to representantar i styret for barnehagen. Inntektene av denne utleiga gjorde det mogeleg å setja av ein god slump pengar til byggjefondet for bedehuset. Huset har og vorte leigd ut i einskildhøve, etter satsar som til ei kvar tid vert fastsette av styret for indremisjonen.
Til Innhald
Utviding og ombygging av bedehuset
I 1952 vart tilbygget med gangen oppe riven, og huset vart bygt ut 3 meter mot nord i full høgd og full breidd. Ein fekk såleis større gang, plass til innvendig trapp til kjellar, og småsal i andre høgda over gangen. I kjellaren vart det laga nytt kjøkken og innreidd eit par toalett. Mange drøymde om å få ein vaktmeisterbustad i huset, men denne vart det ikkje plass til. Til fullføring av utvidingsarbeidet vart det teke opp eit lån i Haus Sparebank på kr. 15.000.
Fram gjennom dei neste 20 åra har huset fleire gonger vorte pussa opp og modernisert, hovudsakeleg på dugnad. I 1965 kjøpte indremisjonen av Henry Lone eit areal til parkeringsplass like nedanfor Betania. Ein del av dette området vart straks opparbeidt, men i mange høve viste det seg å vera altfor lite. Ved utbygginga av bedehuset 1982-84 vart mest heile dette arealet opparbeidt til parkering, og i 1989 og asfaltert. Samtidig vart det og asfaltert utanfor bedehuset. Parkeringsplassen er til god hjelp, men i mange høve kunne me ha ynskt at han ver endå større.
Planar om bedehus på Espeland
Tanken om å byggja bedehus på Espeland var ikkje heilt skrinlagd. I 1955 kjøpte såleis Indremisjonen ein tomt like sør for Oterkleiv bru for kr. 6.000. Dei sysla med planar om å få eit lokale til ein kafé i eit bedehusbygg på denne tomten. Jamvel om Betania ikkje låg meir enn 1½ kilometer borte, vitna tomtekjøpet på Espeland om at indremisjonsfolket hadde visjonar. Ut frå det faktum at fabrikkstaden Espeland var tettast folka, og at ein her måtte venta størst auke i folketalet, var dette eit strategisk val. Det skulle seinare visa seg at tomten var altfor liten for eit forsamlingslokale. I 1978 vedtok årsmøtet å selja tomten til Arna og Åsane Samvirkelag, som betalte kr. 26.000.
Bedehuset som vart for lite
Utover i 1970-åra såg indremisjonen det som heilt nødvendig å gå til ei utviding av bedehuset. Voksteren i arbeidet skapte sterk trong for eit større og meir tidhøveleg bedehus. Men den tomten Betania står på, er svært liten. Indremisjonen undersøkte derfor om det kunne vera råd å skaffa ein tomt der det kunne reisast eit heilt nytt bedehus. Men det skulle visa seg at planane om å byggja bedehus på ein ny tomt, ikkje let seg gjennomføra. Bergen kommune nekta all nybygging i det aktuelle området, så lenge kloakkeringsspørsmålet på strekninga Haukeland – Indre Arna ikkje hadde fått si løysing. Årsmøtet vedtok derfor 18. januar 1979 at indremisjonen skulle gå til utbygging av Betania, etter planar som var utarbeidde av ing. Bj. Møster.
Ved denne utbygginga vart tomten utnytta maksimalt, og arealet i huset vart dobla. Mot vest vart det ført opp eit større tilbygg med full kjellar under, og huset vart påbygt mot nord. Møtesalen vart utvida frå ca. 80 m2 til ca l00 m2. Ein ny småsal i hovudetasjen kan nyttast i kombinasjon med møtesalen og gjer møtesalen endå større, slik at 200 personar på denne måten får plass på eitt golv. Eit nytt kjøkken med moderne innreiing, og på same planet som møtesalen, gjer det langt lettare enn tidlegare å skipa til festsamvær. Den gamle matsalen i kjellaren vart innreidd til ungdomslokale, og det vart plass for eit aktivitetsrom og eit grupperom. Alt dette kom vel med i det omfattande barne- og ungdomsarbeidet som vert drive i Betania. Møtesalen fekk eige høgtalaranlegg, og det var lagt inn teleslynge til hjelp for dei som hadde høyreapparat.
Totalkostnadene ved denne store ombygginga låg på bortimot kr. 700.000. I fleire år hadde det vorte samla inn til eit byggjefond, og under byggjeperioden vart det skipa til ein storstilt innsamlingsaksjon. Det aller meste av arbeidet vart utført på dugnad. Berre til røyrleggjar-, elektrikar- og golvleggingsarbeidet vart det brukt leigd hjelp. Talet på dugnadstimar kom opp i over 8.000. Alt dugnadsarbeid førde til at det ikkje var nødvendig å ta opp meir enn kr. 75.000 i lån. I dag sit indremisjonen med eit gjeldfritt bedehus, til ein forsikringsverdi på 4,5 mill. kroner.
Ein del av dugnadsgjengen framfor det nye bedehuset. Frå venstre framme: Sverre Myklebust, Ragnar Skauge, Frode Minde, Magne Mestad, Svein Mjelde. Bak: Alfred Kvalvåg, Jan Bakken , Karsten Andersen, Knut Mæstad, Bjarte Mæstad. Foto: Rune Valderhaug / Bergens Tidende.
Ny vigsling av Betania
Etter to og eit halvt års slit kunne hammar, sag, malarkost og kjeledress leggjast til side, og indremisjonen kunne be inn til høgtid og fest. Bedehuset stod fram i ny skapnad, så og seia heilt nytt innvendig og utvendig. Men om huset hadde vorte nytt, nye rom, meir plass, meir tidsmessig , meir tenleg, så var ikkje det noko mål i seg sjølv. Huset skulle tena ei bestemt oppgåve. Derfor ville indremisjonen vigsla huset slik det vart gjort med det gamle huset, då det stod ferdig i 1930. Vigsla det til sin rette bruk i Jesu namn. I ei av dei helsingane me fekk tilsendt til vigslingsfesten, vart ein viktig funksjon ved bedehuset understreka. Her heiter det:
”Måtte det verkeleg verta eit bedehus. Det er ikkje på samlingsfestar og storstemner sigeren i Guds rike først og fremst vert vunnen, men når dei truande samlast til bøn. Det er der kampen står, og det er vel også der det er vanskelegast å vera tru. Måtte Betania verkeleg verta eit bønehus, og folket der eit bønefolk. Då ville Guds rike gå fram mellom oss, både heime på Espeland og vidare utover, der vitne vert sende.”
Den høgtidelege vigslinga av bygget vart leia av formannen i Nordhordland Indremisjon, prost Rolf Onarheim, som står på talarstolen. Dei som deltok med skriftlesing, frå venstre: Ingrid Hope, Inge Mæstad (delvis gøymd), Ingunn Mæstad, Rune Nordanger, Alfred Kvalvåg.
På vigslingsdagen 16. september 1984 var huset fullsett av folk frå bedehusforsamlinga og av innbedne gjester. Bedehuset vart på nytt innvigd med skriftlesing og bøn, leia av formannen i Nordhordland Indremisjon, prost Rolf Onarheim. Generalsekretær Ole Abel Sveen heldt festtalen. Lone skulemusikk spela, og det var song av Ungdomsmusikken og Betania songkor. Ein festdag – som alle som fekk vera med, ser tilbake på med glede og takk.
Utbetring av tekniske installasjonar
I 1992 vart det meste av oppvarminga i bedehuset kopla til programmerbart ur. Det har redusert kostnadene til oppvarming. I fellesskap med nokre av naboane vart det i år 2000 lagt avlaupsleidning fram til vegkrysset ved Friborg, og Betania vart kopla til det offentlege avlaupsnettet. Avgiftene til vatn og avlaup er og redusert etter at det i år 2002 vart installert vassmålar i huset.
Førebuing av 100-årsjubileum
Med tanke på feiringa av 100-årsjubileum for Haukeland Indremisjon vart det sett i gang ei større oppussing av huset. I sidesalen vart det bygt eit lagerrom for stolar, bord og anna utstyr. Salane vart måla i nye fargar, frontveggen fekk ny utforming og det vart hengt opp nye gardiner.
Arbeidet
I medgang og motgang
Arbeidet i Haukeland Indremisjon gjennom dei 100 åra som ligg attom, har mange gonger falle tungt og vanskeleg. Men det har og vore tider då arbeidet kjendest rikt og velsigna. I årsmeldingane har det somme tider vore klaga over at frammøtet til møta har vore lite, andre gonger får me inntrykk av at møtesøknaden har vore god. Når eit arbeidsår var til ende, og status skulle gjerast opp, måtte styret ofte konstatera at synlege frukter hadde dei ikkje sett. Til andre tider fekk foreininga oppleva rike innhaustingstider.
Vekkingstider
Dei fyrste åra etter skipinga av Haukeland Indremisjon var såleis ei rik tid med vekking og liv. På etterjulsvinteren i 1918 braut det og ut vekking. Skipinga av ei eiga foreining for Kinamisjonen kom som ei frukt av denne vekkinga. I dei fyrste åra etter at Betania vart teke i bruk, fekk dei og oppleva ei rik og velsigna tid. I byrjinga av 1950-åra braut det ut ei større vekking, og mange nye vart lagde til flokken. Særleg fekk teltmøta sommaren 1951 vera til stor velsigning.
Hausten 1985 hadde Betania Yngreslag møteveke med Steinar Harila som talar. Det kom mykje folk til møta, og Herrens Ande verka mellom oss. Møteveka måtte halda fram, og me hadde samanhangande møteverksemd i 6 veker. Det vart ei rik fornyingstid, særleg mellom dei unge, og nokre nye vart lagde til flokken.
Teltmøta
Teltmøta var eit nytt innslag i arbeidet og ein ny måte å samla folk til møte på. Mange som elles ikkje våga seg inn på bedehuset, fann det lettare å koma i teltet. Teltet var sentralt plassert på Ludvik Hope sin eigedom på Espeland. Arthur Birkeland og John Jensen var talarar. Under desse teltmøta gjesta Gud bygda på ein særleg måte. Då teltet vart teke ned om hausten, laut møta halda fram i Betania.
Seinare har det vore teltmøte på Espeland i 1955 med Birger Aadland som talar. I 1965 og 1966 reiste indremisjonen teltet på Haukeland, i 1966 i samarbeid med flokken i Betel. Olav Åmot var talar frå Indremisjonen og Gabriel Holta frå Dei frie venner. Siste gongen indremisjonen har halde teltmøte, var i 1986. Då stod teltet i Loneset, med Audun Hjelvik som talar. På grunn av dårleg ver vart dei fleste møta haldne i Betania.
Møteveker
Arbeidsopplegg og arbeidsmetoder har stort sett ikkje skifta så mykje frå år til år. Møtevekene har hatt sin faste plass, og alltid med tilreisande talarar. Dei vart skipa til med forventning om oppbygging og vekking. Samstundes var det og offerinnsamling til organisasjonsarbeidet. Før indremisjonen fekk sitt eige bedehus, vart det under desse vekene halde møte i dei ymse krinsane i bygda. I årsmeldinga frå 1921 heiter det såleis m.a.: ”Der har dette aar veret avholdt 5 møter i Betel, 16 møter paa Undeland, 20 møter paa Hauge, 3 møter paa Haukeland, 1 møte i Bjørndalen, 2 møter på Tungeland, til sammen 47 møter. ” Haukeland Indremisjon hadde gjennom lang tid tradisjon for å halda møte på Unneland. Dette arbeidet på Unneland heldt fram til 1945, då denne krinsen skipa eige indremisjonslag.
Småmøte
Innimellom møtevekene har flokken og samlast til møte. Etter at Betania stod ferdig i 1930, vart styret samde med dei andre foreiningane om at det skulle haldast møte i bedehuset søndag og onsdag kveld kvar veke, anten med eller utan talar. Frå 1936 har torsdag vore den faste møtekvelden i veka, og slik har det vore til i slutten av 1980-åra. Etter den tid har det vore meir tilfeldig med møte på yrkedagar. Når det på torsdagsmøta ikkje kom ein tilreisande talar, oppbygde dei truande kvarandre gjennom vitnemål og felles bøn. Desse småmøta har sjeldan – og kan henda aldri – samla dei store flokkane. Mange gonger var frammøtet skralt. Likevel skal det gjerne ein dag visa seg at småmøta var meir verdfulle enn det mange tenkte seg.
Fri nattverd
Retten til å fri nattverd vart kjempa fram her i landet på byrjinga av 1900-talet. I tillegg til nattverdforvalting ved presten, ville dei ha fri nattverdforvalting ved lekmenn.
Mange innan kyrkja meinte at fri nattverd var i strid med Bibelen og vedkjenninga, og verka difor kyrkjesplittande. Men lekfolket hevda at nattverden høyrde heime i forsamlinga av dei truande, og skulle forvaltast av denne. (Kleppa 1998, s. 100). Nattverden skulle vera både kyrkjeleg og borgarleg fri, som Ordet var fritt.
Etter vekkinga i byrjinga i 1950-åra kom tanken opp om å halda eigne nattverdmøte i Betania. Spørsmålet om å innføra fri nattverd vart fyrste gongen drøfta på årsmøtet 24. januar 1952. Det fyrste nattverdmøtet i Betania vart halde i 1953, og seinare har det kvart år vore slike møte i Betania. I byrjinga var det ikkje nokon fast plan over desse møta, men frå 1963 har det jamt over vore skipa til eitt nattverdmøte for månaden, dvs. 8-12 møte for året. Årsmøtet har valt ei eiga nattverdnemnd til å stå føre desse møta. I dei seinare åra har nattverdhandlinga meir og meir vorte lagd inn som ein del av eit vanleg søndagsmøte.
Gamlefesten
Av nyare tiltak som indremisjonen har sett i verk, må nemnast festar for dei eldre. Den fyrste gamlefesten vart halden hausten 1950. Sokneprest Flesjå tala og prestefrua var med og song. Den neste gamlefesten vart halden i 1959. Då var sokneprest, seinare biskop Olav Hagesæther med som talar. Frå 1959 til i dag har gamlefesten, eller festen for dei eldre, vore ei årviss tilskiping ein søndag ettermiddag om våren. Heilt fram til det siste 10-året har styret i indremisjonen sendt ut skriftleg innbyding til alle som var i pensjonsalderen. Men etter kvart vart det vanskeleg å halda greie på kven som var ”gamle nok”, og styret har derfor lagt opp til ei meir generell innbyding. Pensjonistane har alltid vist stor interesse for desse festane og har fylt huset, til glede for dei som bad inn.
Organisering av arbeidet – nye arbeidsformer
Etter kvart har nye arbeidsformer vunne innpass. I slutten av 1970-åra starta indremisjonen med laurdagssamlingar, særleg med tanke på eldre som ikkje hadde så lett for å ta seg ut om kvelden. I fyrstninga vart desse samlingane lagde til føremiddag, seinare til laurdag ettermiddag. Talet på laurdagssamlingar har vore 4-6 for året. Ein trufast stab kvinner har hatt eit særleg ansvar for desse samværa.
For å gje eit tilbod til barnefamiliar, har det vorte skipa til familiemøte søndag ettermiddag. I 2002 innførde indremisjonen søndagssamling kl. 1100. Medan dei vaksne samlast i møtesalen, hadde borna søndagsskule i kjellaren.
I 1998 peika styret i indremisjonen ut nokre av medlemmene som skulle vera åndelege leiarar for forsamlinga. Dei trong ikkje vera styremedlemer. Dei som vart utpeika var Ottar Hope, Ingrid Hope og Knut Mæstad.
Dei skulle ha til oppgåve
- å vera tilgjengelege, og ha omsorg for heile forsamlinga, ungdomsarbeidet medrekna
å sjå til at forkynninga var allsidig, gje rettleiing og verna mot rang lære og liv
å kunna gje råd til dei ulike styre i Betania
å vera tilgjengelege for dei som måtte ynskja samtale / sjelesorg.
Hausten 1999 arrangerte flokken i Betania eigen bedehus-weekend på Raknestunet. Formålet var mellom anna å sveisa flokken betre saman på tvers av aldersgrensene. Dette var så pass vellukka at me har halde fram med ei slik helgesamling ein gong om året.
Utetter i 1990-åra har organisasjonsstrukturen for arbeidet i Betania fleire gonger vore oppe til debatt. Det har vore eit sterkt ynske om eitt bedehuslag, slik at arbeidet kunne få ei meir heilheitleg styring. Samstundes har ein prøvd å delegera ansvar for enkelte oppgåver til mindre grupper. Tanken har vore at den enkelte i større grad skulle stella med det dei hadde gåve til. I styremøtet 21.02.2000 vart det etablert fylgjande grupper: Forbønstenesta, lovsongsteam og gruppe for omsorg- og besøkstenesta. For kvinner er det skipa ei samtalegruppe, ”Sykars brønn”.
I 1998 starta ei gruppe ungdomar arbeidet med eit eige blad for Betania, ”Betania Tidende”. Det fyrste året kom det ut 6 nummer. Etter ei tids opphald vart bladet vidareført i ny stil og nytt format. Utanom sommarmånadene kjem det ut med eitt nummer for månaden.
I samarbeid med indremisjonslaga i Indre Arna og Ytre Arna vart det frå 1. september 2000 tilsett områdearbeidar, som skulle ha eit særleg ansvar for barne- og ungdomsarbeidet. Christian Skoge var den fyrste områdearbeidaren. Alle dei laga som står saman om dette tiltaket, ber det økonomiske ansvaret for stillingen. Midlane som skal til, kjem inn gjennom ei fast gjevarteneste blant medlemmene i desse laga. Etter at Christian Skoge slutta i stillingen i juli 2002, tok Solfrid Stein over i 60% stilling frå 1. september 2002.
Alpha-kursa er eit nytt innslag i det kristne arbeidet her i landet. På våre kantar vart det fyrste Alpha-kurset arrangert i 1998 som eit fellestiltak mellom soknerådet og indremisjonslaga i Arna. I fleire semester hadde me i Betania ei rad med temasamlingar etter om lag same modell som alpha. Vinteren 2003 hadde me eige Alpha-kurs i Betania.
Jubileumshøgtider
I 1954 høgtida Haukeland Indremisjon 50-årsjubileet med fest i Betania, der sekretærane Gustav Ballestad og Thor Stenseth var med som talarar. Mellom dei spesielt innbedne gjestene var M.A. Hauge og Knut Hesjedal. På 60-årsfesten i 1964 heldt Johs. Mangersnes festtalen. Indremisjonen sitt 75-årsjubileum vart feira i 1979 med bysekretær i Ålesund indremisjon, Harald Haukeland, som talar. Til dette jubileet vart det trykt eit eige jubileumsskift, utarbeidt av Magne Mestad. 90-årsjubileet vart og feira med stor fest. Talar var Arnfinn Norheim. På festen las Knut Mæstad opp attersyn han hadde skrive om indremisjonen gjennom 90 år.
I 1960 feira indremisjonen 30-årsjubileum for reisinga av Betania. Tilreisande talar var sekretær Sverre Bjørsvik.
Stormøte og andre samlingar i regi av Nordhordland Indremisjon
Haukeland Indremisjon har stått som vertskap for fleire stormøte. I 1922 tok dei imot årsmøtet for Nordhordland fellesforening. Dette møtet vart lagt til kyrkja i Indre Arna. I 1956 vart årsmøtet for Nordhordland Indremisjon skipa til på Espeland. Då stod teltet reist på idrettsplassen, og i tilegg leigde indremisjonen Espelandshallen. Pastor Fredrik Wisløff frå Indremisjonsselskapet og sekr. Jens Rognsvåg var med som talarar. Haukeland Indremisjon har seinare teke imot dette årsmøtet i 1962, med professor Carl Fr. Wisløff som talar, og i 1971 med Gunnar Prestegård og Birger Aadland som talarar.
Nyårsmøtet for Nordhordland Indremisjon vart for fyrste gongen lagt til bygda vår i 1951. Seinare har nyårsmøtet vorte skipa til i 1968 med G. Vinskei og Carsten Line som talarar. I 1987, 1996 og 2001 vart nyårsmøtet halde i Arna, med kyrkja, bedehuset og kyrkjelydshuset som møtelokale. Haukeland Indremisjon var medtilskipar på desse nyårsmøta.
I 1940- og 1950-åra vart det skipa til bibelkurs rundt om i nordhordlandsbygdene. Dette bibelkurset vart lagt til Betania i 1944, 1945, 1949 (saman med Den indre Sjømannsmisjon) og i 1952. I 1965 vart påskekurset for unge lagd til Betania.
Før jul 1978 vart julemessa til inntekt for Raknestunet avvikla i Betania. På denne messa kom det inn kr. 19.543,60.
Venestemna for Arna, som i dei seinste åra har vorte skipa til på Helgetorsdag, vart halden i Betania i 1964, 1976, 1985, 1994 og 1999.
I 1992 tok indremisjonen medansvar ved tilskipinga av Landsungdomsstemna for DVI i Bjørnarhallen.
Song og musikk
Eit songkor var i arbeid nokre få år i den aller fyrste tida og eitt i åra etter 1930, men båe måtte gje opp fordi dei hadde vanskar med å skaffa dirigent. I 1920-åra vart det gjort freistnader på å få i stand eit musikklag. Men fyrst etter at ungdomsforeininga vart skipa i 1931, fekk musikklaget sin faste plass på bedehuset, ikkje berre på ungdomsmøta, men og på indremisjonen sine møte. Den fyrste leiaren for musikklaget var Olaf Mork. Etter han overtok Marta og Johs. Hope. I om lag 20 år stod Marta Hope som leiar for musikklaget.
Musikklaget i slutten av 1930-åra. Biletet er teke på eit sommarstemne på Øyjordet på Borge og viser frå venstre: Ragnvald Mjelde, Kari Dahl (g. Minde), Marta Mjelde, Erna Daltveit (g. Dyrøy), Johanna Haukeland (g. Kvalvåg) Klara Minde (g. Misje), Maria Tunes, Aslaug Åsheim (g. Løkken), Maria Mæstad, Aslaug Haugsvær, Nikoline Borge, Anna Haukeland, Marta Hope, Harald Haukeland.
Seinare gjekk musikklaget over til å bli eit blanda kor. Dirigent og leiar for koret har vore Ottar Hope, Hildegunn Almelid, Inge Mæstad og Knut Mæstad. Venneflokken har alltid sett pris på det som musikklaget og songkoret fekk gje gjennom songen sin.
I fleire periodar har eit ungdomskor vore i sving, men det har ikkje alltid vore like lett å halda oppe kontinuiteten i dette arbeidet. Det koret som har vist seg å vera liv laga, er Barnekoret. Det starta opp arbeidet i 1979 og har sidan drive samanhangande heilt fram til i dag. Barnekoret har hatt god tilgang på songarar frå 3-årsalderen og oppover og har nått ut til det breie lag av folket. Dei eldste i barnekoret har frå 1989 organisert seg i eit eige kor, Jubel.